Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi

III C 1234/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 15 marca 2024 r.

Sąd Okręgowy w Łodzi, VI Wydział Cywilny

w następującym składzie

Przewodniczący: SSO Anna Kowalska

Protokolant: Jan Nowak

po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2024 r. w Łodzi

na rozprawie

sprawy z powództwa Stefana Wiśniewskiego i Marii Wiśniewskiej

przeciwko Agnieszce Zielińskiej

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

oddala powództwo;

nie obciąża powodów nieuiszczonymi kosztami sądowymi przejmując je na rachunek Skarbu Państwa.

/-/ SSO Anna Kowalska

UZASADNIENIE

Powodowie Stefan Wiśniewski i Maria Wiśniewska pozwem z dnia 10 stycznia 2023 r. skierowanym do Sądu Okręgowego w Łodzi przeciwko Agnieszce Zielińskiej wnieśli o zobowiązanie pozwanej do zawarcia ze stroną powodową umowy w formie aktu notarialnego, w której zobowiąże się ona do:

- nieodpłatnego przeniesienia własności lokalu nr 12 o powierzchni 65 m2 usytuowanego w budynku położonym w Łodzi przy ulicy Piotrkowskiej 123, dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr LD1M/00123456/7 wraz z udziałem wynoszącym 1/6 części w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu oznaczonej numerem ewidencyjnym 1234/5, z obrębu Łódź-Śródmieście, o powierzchni 1000 m2 - uregulowanego w KW nr LD1M/00123456/7, na której znajduje się budynek oraz takim samym udziałem we współwłasności wszelkich części budynku i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali;

- ponoszenia odpowiedzialności za wszelkie wierzytelności, którymi pozwana obciążyła nieruchomość, będąc jej właścicielem, zwalniając tym samym od odpowiedzialności Stefana Wiśniewskiego i Marię Wiśniewską.

Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanej kosztów procesu wg norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska powodowie wskazali, że przedmiotową nieruchomość darowali pozwanej wnuczce 15 grudnia 2020 r. W zamian za darowiznę pozwana zobowiązała się do opiekowania dziadkami, nie wymeldowywania ich, jak również miała umożliwić im korzystanie z ww. lokalu do ich śmierci. Za względu na rażącą niewdzięczność przejawiającą się w braku jakiejkolwiek opieki, nieuiszczaniu obciążeń związanych z własnością nieruchomości pozwanej oraz oświadczeniem pozwanej w maju 2022 r., że nie będzie regulować długu, którym obciążyła nieruchomość, powodowie odwołali darowiznę w trosce o własne miejsce zamieszkania na starość (pozew k. 2-4).

Pozwana Agnieszka Zielińska nie złożyła odpowiedzi na pozew, następnie uznała powództwo. Pozwana oświadczyła, że dobrowolnie przeniesie własność nieruchomości na rzecz powodów, potwierdziła, że nieruchomość jest obciążona hipoteką, nie spłaca kredytu, na skutek czego nieruchomość została zajęta przez komornika. Na kolejnej rozprawie pozwana zobowiązała się do spłaty długu spoczywającego na nieruchomości, który jest zabezpieczony hipoteką (protokół rozprawy z dnia 15 stycznia 2024 r.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 15 grudnia 2020 r. aktem notarialnym Rep. A Nr 1234/2020 strony zawarły umowę darowizny, mocą której powodowie darowali pozwanej nieruchomość stanowiącą lokal mieszkalny numer 12, usytuowany w budynku wielomieszkaniowym, położonym w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej 123 wraz z udziałem wynoszącym 1/6 części w prawie użytkowania wieczystego gruntu, na którym znajduje się budynek oraz z takim samym udziałem we współwłasności wszelkich części budynku i innych urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali. Pozwana zobowiązała się w umowie do realizacji wszelkich obowiązków użytkownika wieczystego, w szczególności obowiązku terminowego wnoszenia opłat rocznych. W tym samym dniu pozwana podpisała oświadczenie, w którym zobowiązała się opiekować powodami, bez ich zgody nie wymeldowywać ich z darowanego lokalu i umożliwić im korzystanie z ww. lokalu w zakresie dotychczasowym do ich śmierci (akt notarialny Rep. A Nr 1234/2020, oświadczenie z podpisem notarialnie poświadczonym Rep. A Nr 1235/2020).

Pozwana nie mieszkała z powodami, wprowadziła się do nich dopiero około lipca 2021 r. Pozwana nigdy nie próbowała wymeldować powodów, jak również nie uniemożliwiała im zamieszkiwania lokalu (zeznania świadka Joanny Kowalskiej k. 15-17).

W dniu 10 marca 2022 r. pozwana wraz z mężem Pawłem Zielińskim zawarli umowę kredytu hipotecznego z Bankiem PKO BP S.A., mocą której bank udzielił im kredytu w kwocie 300 000 złotych. Na zabezpieczenie kredytu pozwana ustanowiła hipotekę zwykłą na rzecz banku w wysokości kwoty kredytu oraz hipotekę kaucyjną do kwoty stanowiącej 150% kwoty kredytu na nieruchomości darowanej jej przez powodów. O ustanowieniu hipoteki pozwana nie poinformowała darczyńców. Z powodu trudności finansowych od listopada 2022 r. pozwana z mężem zaprzestali spłacania kredytu. W styczniu 2023 r. powodowie dowiedzieli się o niespłacaniu kredytu i o planowanej egzekucji z nieruchomości od swojej córki, a matki pozwanej Katarzyny Zielińskiej (umowa kredytu k. 18-25, zeznania świadków: Katarzyny Zielińskiej k. 26-28, Pawła Zielińskiego k. 29-31).

Pozwana nie uiszczała opłat rocznych za użytkowanie wieczyste w latach 2021-2022, skutkiem czego należność ta została zasądzona przez Sąd Rejonowy w Łodzi i uiścił ją powód Stefan Wiśniewski (dokument wpłaty k. 32 i 33, wezwanie do zapłaty k. 34).

Na rozprawie przed Sądem w dniu 15 lutego 2024 r. powodowie złożyli oświadczenie z dnia 5 lutego 2024 r., w którym wzywają pozwaną do dobrowolnego zwrotu darowizny. Pozwana oświadczyła, że otrzymała je wraz z pozwem tj. 10 stycznia 2024 r. (pismo k. 35, protokół rozprawy z dnia 15 lutego 2024 r.).

Obecnie relacje między stronami są dobre, pozwana uznaje powództwo, ubolewa nad tym co się stało, jednakże pozwana Maria Wiśniewska ma żal i nie potrafi wybaczyć pozwanej lekceważącego stosunku, obciążenia darowanej nieruchomości i niepoinformowania o tym powodów, nadużycia zaufania, zaprzestania spłacania kredytu mimo, że pozwana z mężem wiedzieli, iż nieruchomość została darowana w zamian za opiekę (zeznania świadka Katarzyny Zielińskiej k. 26-28, oświadczenie powódki na rozprawie przed Sądem w dniu 15 lutego 2024 r. k. 36).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o załączone przez strony dokumenty, stanowiska stron oraz zeznania świadków w zakresie istotnym dla sprawy: Joanny Kowalskiej, Katarzyny Zielińskiej, Pawła Zielińskiego, które nie zostały podważane przez żadną ze stron postępowania.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 898 § 2 k.c. darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego (art. 899 § 3 k.c.). Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 k.c.).

W niniejszej sprawie, jak wynika ze zgromadzonych dowodów, powodowie w styczniu 2023 r. uzyskali wiedzę o bezpośredniej przyczynie odwołania darowizny, jaką było uzyskanie informacji o możliwej egzekucji z darowanej nieruchomości, na skutek niespłacania kredytu przez pozwaną i jej męża. W dniu 5 lutego 2024 r. wezwali pozwaną do zwrotu darowanej nieruchomości, jednakże pozwana oświadczenie to otrzymała dopiero wraz pozwem tj. 10 stycznia 2024 r. (potwierdzenie odbioru k. 37). Z powyższego w wynika, że roczny termin na odwołanie darowizny został dochowany.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie zaszła jednakże przesłanka odwołania darowizny, jaką jest rażąca niewdzięczność.

Ustawodawca nie wskazał, co należy rozumieć pod pojęciem rażącej niewdzięczności, jednakże bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie wskazuje, iż o istnieniu lub nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności rozważane na tle zwyczajów panujących w określonych środowiskach społecznych, które nie wykraczają poza przypadki życiowych konfliktów, przy czym dla oceny, czy doszło do rażącej niewdzięczności istotnym jest nie tylko zachowanie samego obdarowanego, ale również zachowanie darczyńcy. Rażąca niewdzięczność może polegać na zaniechaniu działań obdarowanego względem darczyńcy, jednakże działanie takie musi być skierowane przeciwko darczyńcy ze świadomością i w nieprzyjaznym zamiarze i dotyczyć bezpośrednio darczyńcy. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 października 2015 r. wydanym w sprawie I ACa 123/15 wskazał m.in., iż „przez pojęcie "rażącej niewdzięczności" należy rozumieć tylko takie czynności obdarowanego - działania lub zaniechania, które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym. Chodzi tu przede wszystkim o popełnienie przestępstwa przeciwko darczyńcy, np. przeciwko zdrowiu, życiu, czci, mieniu oraz o naruszenie przez obdarowanego obowiązków wynikających ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą - np. odmowa udzielenia pomocy w czasie choroby. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują czyny nieumyślne obdarowanego, a nawet drobne czyny umyślne, ale niewykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne”. Każde inne działanie nawet jeżeli powoduje powstanie krzywdy, a nie jest działaniem zamierzonym, nie może być poczytywane za przejaw rażącej niewdzięczności.

Zdaniem Sądu, w świetle powyższych rozważań brak jest podstaw do przyjęcia, że po stronie pozwanej mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością, co skutkowałoby uwzględnieniem roszczenia powodów. Powodowie jako przejawy rażącej niewdzięczności wskazali brak jakiejkolwiek opieki, nieuiszczanie obciążeń związanych z posiadaniem nieruchomości pozwanej oraz oświadczenie pozwanej w maju 2022 r., że nie będzie regulować długu, którym obciążyła nieruchomość. W zakresie braku opieki okoliczność ta nie została w żaden sposób udowodniona przez powodów, w zasadzie przez cały proces w ogóle się do tej kwestii nie odnieśli, zaś ciężar dowodu spoczywał na nich jako wywodzących z przedmiotowej okoliczności skutki prawne (art. 6 k.c.). Udowodniony natomiast został fakt nieuiszczania przez pozwaną opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego, do czego była zobowiązana na podstawie umowy darowizny. Powyższe jednakże z pewnością nie stanowi przejawu rażącej niewdzięczności, o której mowa w przepisie art. 899 §3 k.c. Rażącą niewdzięczność musi cechować znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Jak wynika z orzecznictwa i doktryny muszą to być czyny o dużym ciężarze gatunkowym, a nie jest takim nieopłacanie opłaty rocznej, szczególnie w sytuacji, gdy powodowie samodzielnie zamieszkiwali lokal.

Bezpośrednią i najważniejszą przyczyną odwołania darowizny było obciążenie przez pozwaną darowanej nieruchomości hipoteką na zabezpieczenie zaciągniętego przez nią i męża kredytu, następnie zaprzestanie spłacania tego kredytu, czego skutkiem jest zagrożenie zlicytowania nieruchomości w drodze egzekucji. Powodowie przyznali, że chcą odzyskać nieruchomości, żeby mogli być stroną postępowania egzekucyjnego z nieruchomości i mieli możliwość składania w tym postępowaniu zarzutów. W ocenie powodów zachowanie pozwanej świadczyło o lekceważeniu ich, nadużyciu ich zaufania, albowiem pozwana i jej mąż mieli świadomość, że pozwana zobowiązała się do opieki nad nimi i umożliwienia im korzystania z darowanego mieszkania.

W ocenie Sądu zachowanie pozwanej było niewątpliwie naganne, albowiem faktem jest, że na skutek licytacji nieruchomości, jeśli do niej dojdzie, powodowie mogą stracić mieszkanie. Jednakże obowiązkiem Sądu jest ustalenie czy doszło do rażącej niewdzięczności obdarowanej w rozumieniu art. 898 k.c. i w tym zakresie należało stwierdzić, że ani obciążenie nieruchomości hipoteką, ani niespłacanie kredytu nie było działaniem nakierowanym na powodów, lecz wynikiem określonej sytuacji życiowej i finansowej pozwanej oraz jej męża. Nie było zamiarem pozwanej pozbawienie powodów mieszkania ani jakiekolwiek inne uczynienie im krzywdy. Pozwana jest świadoma do czego doprowadziła i ubolewa nad tym, nie można przypisać jej jednakże winy w działaniach, które podjęła. Sąd zgadza się z tezą wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2018 r. II ACa 123/18, iż „nie sposób dopatrzyć się niewdzięczności w sytuacji, gdy obdarowany nie spłaca przypadającej na niego części kredytu choćby zabezpieczonego hipoteką na nieruchomości będącej przedmiotem darowizny, zachowanie takie bowiem w żaden sposób nie jest ukierunkowane na osobę darczyńcy i nie ma z nią jakiegokolwiek związku”.

Rażąca niewdzięczność musi przejawiać się w działaniu świadomym, będącym rozmyślnym naruszeniem podstawowych obowiązków, nacechowanym złą wolą, przedsięwziętym celowo po to wyrządzić szkodę lub krzywdę darczyńcy. Nie można przypisać takich cech zachowaniu pozwanej, która miała prawo obciążyć swoją własność hipoteką, zaś niespłacanie kredytu nie było jej zamiarem. W przedmiotowej sprawie niewątpliwa szkoda, jaka może stać się udziałem powodów, jest jedynie niejako skutkiem ubocznym postępowania pozwanej, nie zaś ich celem. W przedmiotowej sprawie nie można nawet dopatrzeć się „zwykłej” niewdzięczności wobec braku świadomości i zamiaru pozwanej działania przeciwko powodom, a zatem tym bardziej nie można przyjąć postaci kwalifikowanej, jaką jest „rażąca” niewdzięczność.

Rzeczywista przyczyna odwołania darowizny w niniejszej sprawie jest w istocie inna niż wskazują powodowie, a mianowicie jest nią chęć zapobieżenia egzekucji z nieruchomości, o czym zresztą pełnomocnik powodów również wspomniał. Ewentualną możliwość podjęcia prób w tym zakresie powodowie będą mieli wyłącznie, gdy uzyskają status strony w postępowaniu egzekucyjnym, którego obecnie jako, że nie są właścicielami nieruchomości, nie posiadają. Powyższe potwierdza fakt, że strony zamieszkują razem i obecnie żyją w zgodzie. Należy jednak podkreślić, że chęć zwolnienia nieruchomości spod egzekucji nie może stanowić przesłanki odwołania darowizny. Tym samym Sąd stwierdził, że uznanie powództwa przez pozwaną zawarte w końcowym stanowisku procesowym strony, choć obarczone warunkiem nieobciążenia jej spłatą kredytu jest czynnością bezskuteczną jako sprzeczne z prawem i zmierzające do obejścia prawa (art. 213 § 2 k.p.c.). Sąd nie może swoim orzeczeniem potwierdzać czynności pozornych, mających na celu obejście przepisów prawa. Powyższe nie wyklucza możliwości dobrowolnego przeniesienia własności nieruchomości przez strony w formie aktu notarialnego i uregulowania w nim kwestii zadłużenia pozwanej, hipoteki itp.

Mając na względzie powyższe, wobec braku zaistnienia przesłanek odwołania darowizny, Sąd orzekł jak w punkcie 1-szym wyroku.

Sąd nie obciążył powodów nieuiszczonymi kosztami sądowymi w oparciu o art. 102 k.p.c., który przewiduje, iż w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powodowie byli zwolnieni od kosztów sądowych w zakresie opłaty od pozwu. Biorąc pod uwagę sytuację rodzinną, osobistą, majątkową i dochody powodów, które to okoliczności legły u podstaw zwolnienia Sąd nie obciążył ich nieuiszczonymi kosztami sądowymi pomimo, że byli stroną przegrywającą postępowanie, o czym orzeczono w punkcie 2-gim wyroku.

/-/ SSO Anna Kowalska